Rocznica najpotężniejszej erupcji

Dokładnie 200 lat temu, 10 kwietnia 1815 roku, na indonezyjskiej wyspie Sumbawa (leżącej pomiędzy bardziej znanymi wyspami Lombok i Flores) doszło do katastrofalnej erupcji wulkanu Tambora, której skutki odczuli ludzie na kilku kontynentach. Erupcja Tambory, poprzedzona kilkoma wiekami uśpienia i krótkim okresem przebudzenia, uważana jest za najpotężniejszą erupcję wulkaniczną w czasach historycznych. Jej siła była 4-krotnie większa od słynnego wybuchu Krakatau w 1883 roku. Główna faza erupcji, która rozpoczęła się 10 kwietnia około godziny 19:00, rozsadziła górną część stożka wulkanicznego, a cała góra zamieniła się w „masę płynnego ognia”. Z góry wysokiej na 4300 metrów, po erupcji pozostało jedynie 2850 m, a w jej wnętrzu pozostała głęboka na ponad kilometr kaldera. Tambora wyrzuciła z siebie 160 kilometrów sześciennych materiałów wulkanicznych, ważących ok. 140 miliardów ton, a słup popiołów sięgnął 43 kilometrów. Odgłos eksplozji słyszany był w odległości ponad 2500 kilometrów, a na samej wyspie Sumbawa w jednej chwili zniszczona została cywilizacja ludu Tambora, którym ówcześni badacze dopiero zaczynali się interesować. Spływy piroklastyczne, które zabiły ponad 10 tysięcy mieszkańców, objęły całą wyspę, niszcząc całkowicie roślinność. Połamane drzewa zdmuchnięte do morza w połączeniu z wulkanicznym pumeksem utworzyły na morzu wielkie pumeksowe tratwy, których długość dochodziła do 5 kilometrów. Jedna z takich tratw sześć miesięcy później dotarła przez Ocean Indyjski w okolice Kalkuty. Popioły wulkaniczne opadły w promieniu 1300 kilometrów, a ich warstwa na samej wyspie Sumbawa sięgała 1,5 metra.

Znacznie tragiczniejsze były jednak skutki długofalowe. Kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców Sumbawy i Lomboku zmarło z głodu, a globalne obniżenie temperatur, wywołane przedostaniem się do atmosfery milionów ton dwutlenku siarki i popiołów wulkanicznych, dotknęły miliony ludzi na całej półkuli północnej. Rok 1816 zapisał się w historii jako „Rok bez lata”. W północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych i w Kanadzie mróz w środku lata doprowadził do zniszczenia upraw i klęski głodu. Nieurodzaj i głód dotknął wiele państw europejskich. Przymrozki w sierpniu 1916 roku, ogromne powodzie na wszystkich wielkich rzekach europejskich, niezwykłe zjawiska, takie jak opady brązowego śniegu na Węgrzech i czerwonego we Włoszech przez okrągły rok, uznawane są za skutek erupcji wulkanu Tambora. Nadzwyczaj obfite opady śniegu odnotowano między innymi w Polsce. Zakłócony został cykl monsunowy w Indiach i Chinach. Klęska nieurodzaju i głodu dotknęła szczególnie chińską prowincję Yunnan, a w prowincjach Jiangxi i Anhui latem zdarzały się opady śniegu. Zmiany klimatyczne dawały się we znaki ludziom jeszcze przez trzy lata po erupcji.